هست ، در بر دارد ، آيا نيكو خواهد بود كه خداى متعال رنجى را بر شخص زنده وارد سازد به خاطر لطف ديگرى ، همراه با عوض زايدى كه شخص متحمل رنج در صورت عرضه شدن بر وى ، آن را برمىگزيند ؟ ابو هاشم گفته است : آرى ، چون رنج مشتمل بر سود زايد بر آن نزد عقلاء در حكم سود است ، و به همين دليل عقلا سختىهاى سفر را كه به سودهايى مىانجامد ، ضرر و زيان به شمار نمىآورند . و هرگاه رنج در حكم منفعت باشد ، حاصل شدن لطف به منزلهء دو منفعت خواهد بود ، [ يعنى چنين رنجى گويا سبب دو منفعت است : يكى لطف و ديگرى منفعت مفروض در رنج ، حال آن‌كه لذت تنها مشتمل بر لطف است . ] و از اين رو ، حكيم در انتخاب هركدام از اين دو [ - رنج و لذت ] مخير خواهد بود . ابو حسين اين سخن را نپذيرفته است ، زيرا رنج تنها در صورتى مىتواند در حكم منفعت باشد كه از هيچ راه ديگرى ، غير از تحمل آن رنج ، نتوان به آن منفعت دست يافت . اما اگر بتوان بدون آن رنج به آن منفعت دست يافت ، تحمل آن رنج زيانبار و بيهوده خواهد بود ، و از اين‌رو عقلا سفر كردن را ، در صورتى كه بدون آن نيز بتوان به سود دست يافت ، زيان‌بار مىشمارند . قال : و لا يشترط في الحسن اختيار المتألّم بالفعل . أقول : لا يشترط في حسن الألم المفعول ابتداء من اللّه تعالى اختيار المتألم للعوض الزائد عليه بالفعل ، لأن اعتبار الاختيار إنّما يكون في النفع الذي يتفاوت فيه اختيار المتألمين فأمّا النفع البالغ إلى حدّ لا يجوز اختلاف الاختيار فيه فإنّه يحسن و إن لم يحصل الاختيار بالفعل و هذا هو العوض المستحق عليه تعالى . متن : نيكو بودن [ وارد ساختن ] رنج مشروط به آن نيست كه شخص متحمل رنج آن را بالفعل اختيار كرده باشد .